Dwie godziny historii na Lipowej. Spacer odsłoni pamięć o pruszkowskich Żydach

Przy ul. Lipowej zachowały się nagrobki ludzi, którzy przez dziesięciolecia tworzyli żydowską społeczność Pruszkowa. Podczas ostatniego spaceru po cmentarzu Marian Skwara opowie o ich życiu, śmierci i Zagładzie. To będzie także spotkanie z miejscem, które pozostało jedynym trwałym świadectwem obecności pruszkowskich Żydów.

• Cmentarz przy Lipowej zachował ślady przedwojennej społeczności
• Inskrypcje z Lipowej prowadzą do historii Zagłady

Cmentarz przy Lipowej zachował ślady przedwojennej społeczności

Muzeum Dulag 121 zaprasza na historyczne oprowadzanie po cmentarzu żydowskim. Spacer poprowadzi Marian Skwara – znawca historii pruszkowskich Żydów, opiekun nekropolii, autor monografii „Pruszkowscy Żydzi. Sześć dekad zamkniętych Zagładą” oraz planu cmentarza.

Spotkanie odbędzie się w niedzielę 23 sierpnia o godz. 12.00. Uczestnicy spotkają się przy cmentarzu żydowskim przy ul. Lipowej 50, a wejście prowadzić będzie przez bramę od strony ul. Mordechaja Gutowicza. Cmentarz zostanie udostępniony od godz. 11.30, natomiast samo oprowadzanie potrwa około dwóch godzin.

Udział jest bezpłatny, ale liczba miejsc została ograniczona. Organizatorzy przewidzieli bezpłatne wejściówki. Podczas wydarzenia będzie można także kupić plan „Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie” autorstwa Mariana Skwary. Cena wynosi 8 zł.

Nekropolia przy Lipowej należy do najmniejszych i najmłodszych cmentarzy żydowskich na Mazowszu. Jednocześnie jest wyjątkowo ważnym punktem na mapie Pruszkowa, ponieważ zachowała się na niej znaczna część przedwojennej substancji cmentarnej. Dzięki nagrobkom można dziś odczytywać imiona, daty i fragmenty historii rodzin, których większość członków nie doczekała się własnego, oznaczonego imieniem miejsca pochówku.

Ostatni udokumentowany pochówek, który można określić jako „normalny”, odbył się w połowie października 1940 roku. Trzy tygodnie później żydowskich mieszkańców zamknięto w miejscowym getcie. Następnie trafili do getta warszawskiego, a latem 1942 roku zostali deportowani do obozu zagłady w Treblince.

Powiązany artykuł

Spacer po żydowskim cmentarzu odsłania przerwany rozdział Pruszkowa

Inskrypcje z Lipowej prowadzą do historii Zagłady

Marian Skwara opisuje cmentarz nie tylko jako miejsce pochówku, ale także jako część więzi łączącej kolejne pokolenia. W jego ujęciu Zagłada przerwała tę ciągłość – po żydowskiej społeczności Pruszkowa pozostali przede wszystkim zmarli i materialne ślady ich obecności.

„W Pruszkowie zostali tylko umarli.”
– Marian Skwara

Nagrobki przy ul. Lipowej są dziś jedynym trwałym i widocznym świadectwem istnienia tej społeczności. Wyryte na nich inskrypcje zapisano w języku i piśmie związanym z najstarszymi tradycjami cywilizacji europejskiej. Dla współczesnych mieszkańców stanowią więc nie tylko pamiątkę po konkretnych osobach, lecz także dokument początków i przemian osadniczej historii Pruszkowa.

Spacer ma przypomnieć, że dzieje miasta nie kończą się na zachowanych budynkach i znanych datach. Na cmentarzu przy Lipowej historia jest zapisana na kamieniach – w imionach, rodzinnych więziach i śladach po ludziach, których życie zostało przerwane przez Zagładę.

na podstawie: Powiat Pruszkowski.