Spacer po żydowskim cmentarzu odsłania przerwany rozdział Pruszkowa

Na cmentarzu przy Lipowej w Pruszkowie uwagę przyciągają nazwiska, daty i ślady dawnej wspólnoty, które trudno zobaczyć gdzie indziej. W niedzielę, 26 lipca, uczestników poprowadzi Marian Skwara – opiekun nekropolii i badacz historii pruszkowskich Żydów. To nie będzie zwykły spacer, lecz oprowadzanie po miejscu, które zachowało pamięć o społeczności przerwanej przez Zagładę. Udział jest bezpłatny, ale liczba miejsc jest ograniczona.

• Cmentarz przy Lipowej jako ostatni widoczny ślad żydowskiego Pruszkowa
• Spacer z Marianem Skwarą pokaże więcej niż same nagrobki
• Co warto wiedzieć przed wyjściem na cmentarz żydowski

Cmentarz przy Lipowej jako ostatni widoczny ślad żydowskiego Pruszkowa

To miejsce ma dziś znaczenie większe niż zwykła nekropolia. Dla Pruszkowa jest jednym z nielicznych trwałych świadectw obecności żydowskich mieszkańców miasta, a zarazem jednym z najmłodszych i najmniejszych kirkutów na Mazowszu. Skwara od lat podkreśla, że właśnie tutaj można zobaczyć ciągłość życia, która została brutalnie przerwana – od rodzinnych pochówków po moment, w którym społeczność została zamknięta w getcie, a potem wywieziona do Treblinki.

“W Pruszkowie zostali tylko umarli.”

Ten cytat ze wstępu do monografii Mariana Skwary dobrze pokazuje wagę cmentarza przy ul. Lipowej. W mieście, które jeszcze w latach 70. XIX wieku było folwarczną wioską, takie miejsce działa jak mocny punkt odniesienia – nie tylko dla pamięci o dawnych mieszkańcach, lecz także dla zrozumienia, jak szybko zmieniała się historia Pruszkowa. Na nagrobkach widać hebrajskie inskrypcje, więc spacer ma też wymiar językowy i kulturowy, bo pokazuje fragment świata, który dla wielu osób pozostaje na co dzień prawie niewidoczny.

Spacer z Marianem Skwarą pokaże więcej niż same nagrobki

Organizatorzy zapowiadają oprowadzanie prowadzone przez człowieka, który zna to miejsce od podszewki. Marian Skwara jest nie tylko opiekunem cmentarza, ale też autorem monografii Pruszkowscy Żydzi. Sześć dekad zamkniętych Zagładą oraz planu cmentarza żydowskiego w Pruszkowie. Dzięki temu spacer ma szansę połączyć opowieść o konkretnych grobach z szerszym tłem – o dawnych rodzinach, obyczajach pogrzebowych i wojennej tragedii, która przerwała historię miejscowej społeczności.

Warto zwrócić uwagę, że część cmentarnej substancji przetrwała do dziś. To ważna informacja nie tylko dla pasjonatów historii, ale też dla osób, które chcą zobaczyć autentyczne miejsce pamięci, a nie rekonstrukcję. Takie zachowane nekropolie są rzadkością, bo wiele podobnych cmentarzy w Polsce zostało po wojnie zniszczonych lub ograbionych.

Co warto wiedzieć przed wyjściem na cmentarz żydowski

Spacer odbędzie się w niedzielę, 26 lipca, o godzinie 12:00. Cmentarz będzie otwarty od 11:30, a samo oprowadzanie potrwa około dwóch godzin. Udział jest bezpłatny, ale wejściówki wydawane są w ograniczonej liczbie. Podczas wydarzenia będzie też można kupić plan cmentarza autorstwa Mariana Skwary za 8 złotych.

Najważniejsze informacje:

• data i godzina – niedziela, 26 lipca, godz. 12:00
• miejsce – cmentarz żydowski przy ul. Lipowej w Pruszkowie, wejście bramą od ul. Mordechaja Gutowicza
• otwarcie cmentarza – od 11:30
• czas trwania – około 2 godziny
• udział – bezpłatny
• dodatkowo – możliwość zakupu planu cmentarza za 8 zł

Taki spacer daje szansę zobaczyć w jednym miejscu historię miasta, której nie da się zamknąć w krótkiej notce. Na Lipowej zostają nazwiska, kamienie i ślady pamięci – a to w Pruszkowie należy dziś do najcenniejszych świadectw dawnych dziejów.

na podstawie: Powiat.