24 sierpnia Dzień otwarty na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie

W tę niedzielę cmentarz żydowski przy ul. Lipowej w Pruszkowie otwiera drzwi: warsztaty, spacer z ekspertem i rodzinne zajęcia — zobacz dokładny program i zasady zapisów.

• Zobacz, co dzieje się na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie w niedzielę 24 sierpnia
• Wejdź w historię Pruszkowa z Marianem Skwarą – zapisz się na warsztaty i spacer

Zobacz, co dzieje się na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie w niedzielę 24 sierpnia

Wydarzenie odbywa się niedziela, 24 sierpnia 2025 na terenie Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie (ul. Lipowa 50). Organizatorzy zaplanowali trzy bloki: poranne warsztaty z odczytywania macew, rodzinne zajęcia plastyczne oraz popołudniowy spacer historyczny.

GODZINY i program:

12:00 – 13:30 — Jak czytać macewy | prowadzenie: Marian Skwara | Warsztaty | Miejsce: Cmentarz żydowski w Pruszkowie. Zajęcia poświęcone odczytywaniu inskrypcji i symboli z nagrobków, prowadzi znawca historii pruszkowskich Żydów i opiekun cmentarza, Marian Skwara.

13:30 – 14:30 — Moja pierwsza mezuza. Warsztaty plastyczne dla rodzin z dziećmi | prowadzenie: Anna Chomiak | Warsztaty | Miejsce: Cmentarz żydowski w Pruszkowie. Rodzinne zajęcia, podczas których uczestnicy poznają mezuzę — niewielkie ozdobne pudełko umieszczane na framugach drzwi, zawierające fragment modlitwy przypominającej o wartościach takich jak dobroć, gościnność i szacunek. Prowadzenie: Anna Chomiak.

15:00 – 17:00 — Spacer historyczny po cmentarzu | prowadzenie: Marian Skwara | Miejsce: Cmentarz Żydowski w Pruszkowie. Historyczny spacer z opisem dziejów miejscowej społeczności żydowskiej prowadzony przez Mariana Skwarę.

Zapisy i ograniczenia: Na warsztaty plastyczne i spacer obowiązują zapisy — zgłoszenia przyjmowane są pod adresem e‑mail: [email protected]. Liczba miejsc jest ograniczona.

KWOTA: Podczas spaceru będzie możliwość zakupu planu „Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie” autorstwa Mariana Skwary w cenie 8 zł.

Wejdź w historię Pruszkowa z Marianem Skwarą – zapisz się na warsztaty i spacer

Oprowadzania i warsztaty prowadzi Marian Skwara — znawca historii pruszkowskich Żydów, autor monografii „Pruszkowscy Żydzi. Sześć dekad zamkniętych Zagładą”, autor planu „Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie” i opiekun cmentarza. To okazja, by na miejscu poznać historie wykute w kamieniu i zrozumieć znaczenie zachowanej nekropolii dla tożsamości miasta.

„Na cmentarzu przy ul. Lipowej 50 w Pruszkowie spoczywa ostatnie pokolenie miejscowych Żydów, które mogło umierać po ludzku, zgodnie z odwiecznym rytmem osiadłych społeczności – narodzin, dorastania, założenia rodziny, wieku dojrzałego i wreszcie odejścia, aby „się przyłączyć do przodków swoich”, choć nie wszystkim było dane dożyć późnej starości. Na cmentarz byli oni odprowadzani przez bolejącą rodzinę, zgodnie z rytuałem bractwa pogrzebowego. Ci, którzy w międzywojniu grzebali swoich bliskich, stawiali kamienie nagrobne z wyrytymi imieniem i data, w większości nie mieli szansy na własny imienny grób. Ostatni „normalny”, udokumentowany pochówek nastąpił w połowie października 1940 r., trzy tygodnie przed zamknięciem całej społeczności w miejscowym getcie, które było pierwszym etapem przed deportacją do getta warszawskiego, a potem, w lecie 1942 r., do obozu zagłady w Treblince.”

„Cmentarz to swoista instytucja społeczna, której istotą wydaje się wspólnota żywych i umarłych. Człowiek ma świadomość, że kiedy znajdzie się „po drugiej stronie”, to nie przestanie być członkiem wspólnoty, ponieważ pozostaje ogniwem w łańcuchu pokoleń, a łańcuch ten wykonano z bardzo trwałego materiału, któremu na imię Pamięć. Zagłada Żydów przyniosła rozerwanie tej cmentarnej wspólnoty. W Pruszkowie zostali tylko umarli.”

„Cmentarz żydowski przy ul. Lipowej jest jedynym trwałym i widocznym świadectwem istnienia społeczności żydowskiej w Pruszkowie. Należy do najmłodszych i najmniejszych kirkutów na Mazowszu. Los obszedł się z nim łaskawiej niż z większością cmentarzy żydowskich w Polsce. Po wielu z nich nie pozostał kamień na kamieniu, i to w znacznej części w następstwie powojennych rabunków i wandalizmu. Natomiast w Pruszkowie większa cześć cmentarnej substancji zachowała się do naszych czasów, choć trudno oszacować rozmiar strat. Historia miasta Pruszkowa jest krótka – jeszcze do lat 70. XIX w. była to mała folwarczna wioska. Dzisiaj nasze miasto może się chlubić posiadaniem w swej urbanistycznej tkance wyjątkowego obiektu. Jest nim cmentarz, na którym inskrypcje na nagrobkach są wyryte w tym samym języku, tymi samymi znakami, jakimi były pisane najstarsze teksty świata w jednej z kolebek cywilizacji europejskiej. Nagrobne kamienie przy ul. Lipowej są jakby kapsuła czasu, w której obecni mieszkańcy miasta mogą oglądać najgłębsze korzenie swej tożsamości.”

Wydarzenie organizowane jest w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej w Grodzisku Mazowieckim. Jeśli chcesz wziąć udział w warsztatach lub spacerze — zapisz się jak najszybciej pod adresem: [email protected]. Liczba miejsc ograniczona.

Na podst. Starostwo Powiatowe w Pruszkowie